Textproben

• 'Lichtmess hell un klaar, gift'n goor Flassjoar' (Flachsjahr)
  (2. Februar)
• 'Wenn't Maidach räägnt, hölt't Land keen Fucht' (Feuchtigkeit)
  (1. Mai)
• 'Johanni ... müttn de Tüffel behüügt sin' (behüügt - behäufelt)
  (24. Juni)
• So lang de Roch vör Johanni bläuht, ward he vör Jacobi riep'
  (Roch - Roggen)
• 'Wo Ostermorgen de Wind herkümp, da kümp he den ganzen Sommer her.' (Ostern)
  
  (In: Sprüche und Redensarten aus der Prignitz. - In: Märkischer Almanach, hrsg: vom Bezirksamt für Kulturarbeit Potsdam, o.J., S.33)

De Speck worr in kleine Würfel schnäden un in'n Däjel utlaten. Bollen worrn ok Schnäden un in dän Speck hellbrun brad't, denn kamm Mähl da an un worr ok hellbrun schwitzt - män blot nich to schwatt, denn hett dät nich schmeckt! Met sure Sahn worr dät aflöscht.
Janz früher kamm de Stipp mitten up'n Disch, un jeder het sine afpellte Tüffeln da instippt.
(Private Sammlung/Grossderschau/Frau Grähn)

Weik strakt de Wind de Wiedenkatten,
de griesen Daag füll'n sik mit Farwen;
un dortau jubeln unse Harten,
sall'n na de Sünn nu nich mihr darwen.

Kumm, danz mit mi
un sing mit mi,
willn na den Sommer fläuten.
Wat he noch schlööpt?
De Kuckuck röppt!
Du giff mi eis 'n Säuten!

In Busch un Struck deit sik dat rögen;
de Immen prowen uttaufleigen.
Se weiten, dat wie Honnig moegen;
in'n Kirschbom sitten all 'n poor Spreigen.

Kumm, danz mit mi ...

Wat läwt un wäwt, geiht dull an't Warken.
De Nawersch hett een Brüjam nahmen;
vör't Hus stahn vull in Saft de Barken,
mi dücht, dat bald de Maiblaum'n kamen.

Kumm danz mit mi ...

Hannelore Freisleben
aus: Plattdütsch Blaumen. Milow 1998

Wenn de Maiblomen blöjen, denn rückt dät so söt
denn mücht eener 'n leewsten nich schlopen.
Denn don jo de Mäkens so jiddelig un öt,
un de Jungs hebben sich rein as de Open.

Denn sitten se obends vör'n Busch up de Steen
un daltschen un jaltschen un singen.
Un wenn Hermann Handorgel speelt, saßt mol sehn,
wo se denn as de Maihökens springen.

Sind denn bie 't Noohusgohn een poor nich met bie
un de ännern, de tuschern un frogen -
geiht nich ümmer allens so glatt un so glie.
Kann sind, kömmt in'n Winter to Doogen.

Erna Taege-Röhnisch
aus: 'Tieden un Lüd'. Rostock 1986

De Sommer is dor.
As siedene Hoor
teust Wind nu dät Korn
un dukert de Ohrn.
Nu wennt sich dät Johr.
De Sommer is dor.

De August, de is dor.
Nu reikt uns dät Johr
noh Planten und Säjen,
noe Hacken und Mähjen
dät Brot wedder dor.
So lohnt uns dät Johr.

Is 't Feld kum ierst klor,
reehgt Fohr sich an Fohr.
drifft Soot, dät wi lebben.
de Lerchen, de schweben,
Sunn lücht't di in 't Hoor.
De Sommer is dor.

Erna Taege-Röhnisch
aus: 'Tieden un Lüd'. Rostock 1986

De Heidstruck böljt will jitzt
de Feldkant lang
to Hus in'n Busch
unner de Berken.

To keene änner Johrstied
rückt di 't dor
so söt, so honningsöt.

To keene änner Tied
kom ick mi so verbiestert vör
hier mang de Lüd,
mang Autos, Krom und Upwand,

as wenn de Feldkant lang
de Heidstruck blöjt
to Hus in'n Busch
unnner de Berken.

Erna Taege-Röhnisch
aus: Tiedn un Lüd. Plattdeutsche Gedichte
Hinstorff Rostock 1986

In'n Mai, in'n wunnerschönen Mai,
wo spring'n dor fix de Knubben twei!
Dat Gras waßt ran, de Böm slahn ut,
Burrkäwers krupen wedder rut.
De Buer bekiekt dat gräune Flag,
wat sik in sienen Roggenslag
de Kreih verstäken mag? In'n Mai.

In'n Mai, in'n wunnschönen Mai,
dor ward uns licht: Juchheißa, juchhei!
Wo rükt de Luft so blaumensäut,
wo weckt de Sünn de Wannerfäut!
De Bost ward warm un weik un wiet,
un Jungs un Dierns gahn Siet an Siet:
Wo schön is doch diss' Tied! In'n Mai.

In'n Mai, in wunnerschönen Mai,
späln hei un sei dat Spill för twei.
Wenn Hart bi Hart taunannersleiht,
wo ward mit ein de Leiw so heit,
un flietig ward denn in de Welt,
un Hus und Holt, in Gorn un Feld
de Adebor bestellt. In'n Mai.

Heinz Pantzier
aus: De Johrskring
Eigenverlag, o.J.

Oma will Fisch äten, un Ronni sall met Opa angeln gohn. Se stiegen beid in't Auto un führn noh Bützenborg. Opa köfft vör ne Mark Permoden, un lött sich ne Angel jäben, dänn wärn se beiden anwesen wo se angeln kön'. De Piermoden hett Ronno in dän leddigen Emmer schütt, Opa ströpt de Moden rup. He schmitt de Angel rin, bitt ok gleich wat an. So jeit dät fix wierer. Ronni mag de Pierfoten nich anfoten, de sin em to glibbrig, aber de Angel rinschmieten, dät mökt em Spoß. Duurt gor nich lang, dor hemm' se jenuch Fisch in' Emmer. Se bruken bloß noch de Fisch awwägen loten un bezohln, dänn jeit' torück noh Huus. Ronni is ganz upjerächt, dät se soväl angelt hemm'. Opa vertellt em, dät jo eigentlich nich so niemodsch angelt wärd. Wier richtig angeln will, mütt sich ne Angelkort köpen, dät wer ok früher so. As he noch 'n Kind west is, is he met ne Stippangel an Kanal angeln gohn.
Morgens ganz früh hett he sich Daumoden sökt. Ne Angekort harr he nich, un Panner Zink, de Uppasser is Nohmiddags rüm gohn un hett de Jungs verschüchert. De harrn bannich Angst vor em. "Hest dänn ok enns 'n groten Fisch angelt?" will Ronni weten. 'n bütschen druckst Opa rüm, dänn kümmt he met de SProk rut, un fängt an to vertelln: "Is jo all ne Wiel her, dor bün ik jeden Morgen ganz früh angeln gohn. Oma wer gor nich good up mi to spräken. Se müßt bloß de ollen Plieten sauber moken. Nich mol de Katten wull'n noch Fisch fräten. As ik nu nich mehr up Arbeit gohn brukt, harr ik noch mehr Tiet. Jeren Dach bün ik run an' See, un hebb de Karpen fodert. Allens wat von't Middach öwrich bläben is, hebb ik henbröcht. Wenn de Karpen mi ankommen hörten, sin se angeschwummen kommen un hemm' dät Muul upreten. Se wern so tohm, ik künn ehr de Happen in't Muul rintell'n, un mi richtig wat met ehr vertelln. Eenes Doochs wull Öwer, de Karpen komm all up mi to, de Gröttster ritt dät Muul up, un mi dücht, he plinkert mi richtig to." "Nä" denk ik, "hüüt krichst du nüscht aw" un schmiet miene Angel met dät Brot wiet rut. Mien Karpen prescht davon, un schnappt sich dän' Happen doch. Nu harr he dän' Hoken zwüschen de Kiemen. Wat hett he doran treckt un maracht, ik künn de Angel kum holln. In mien Angst un Bang hebb ik de Angel üm dän Widenboom wräuscht, retterrier öwer't Feld, dorhinnen plööcht Hermann Mieland. Ik rieht de Arm hoch, dooch un roop. Hermann Mieland lött dän Plochstert fall'n, schmitt sich up dät Peerd, kümmt angaloppiert, ik bi em hinnen rup, un torück an' See. Dät Peer hett schümt, wi beiden run, as ik em klormoken will, dät he vorspannen sall, kickt he ganz plietschen von de Siet. Dor is keen Wiedenboom, keen Angel un keen Fisch. Is doch de Karpen met dän Wiedenboom awtreckt. Wer dor nich dät grote Loch in't Öwer west, harr Herrmann Mieland dät nich glöwwt. -
Wenn Oma jetzt Fisch äten will, führ ik noh Bützenborg, kööp Permoden un angel an' Forellendeck.

Annemarie Giegler
aus: So is't bi uns, un so is't west. Jeschichten ut de Uckermark
Eigenverlag o.J.

"Allns het sien Tied, un allns, wat sick ünnern Hümmel affspöln deit, passeert naoh de Klock. Up de Welt-Kaom het sien Tied, un van de Welt-Müttn het uck sien Tied. Plantn hat sien Tied un at anplant is uutrietn uck. Doodmaokn un Heelmaokn, Tonichtmaokn un Uprichtn. Rohrn het sien Tied, un Lachn het uck sien Tied. Klaogn un Danzn, Steen wechschmietn un Steen tohoopsammeln, Ümfaotn un Wiet-aff-wääsn, Söökn un Verleern, Beholln un Wechschmietn, Intweirietn un Tohoopprüün, Stillschwiegn het sien Teid, un völ Vertelln het sien Tied. Leevhemm und Nich-Utstaohn-Könn. Striedn und Freednholln."

Leeve Frünn!
Jao, un nu kann ick dor anknüttn. Grenz dicht maokn het sien Tied, un Grenz upmaokn hat sien Tied. Lüü in't Gefängnis brengn un Lüü ruutlaotn, an d' Kandarr nähm un up d' Koppel loopn laotn. Scheetn het sien Tied un Scheetiesern up'n Schrott doon. Plaonwttschafft het sien Tied, un Marktwittschafft het sien Tied. Autoföhrn un Tofootgaohn. Stasi het sien Tied un BND het sien Tied. DM het sien Tied und Dollar het sien Tied. CDU het sien Tied, un SPD het sien Tied. To de Kirch gehörn het sien Tied un ut d' Kirch ruutgaohn het sien Tied. Stüern hemm ehr Tied un ut frei Stückn gääbn hat sien Tied. Plattdüütsch het sien Tied un Hochdüütsch het sien Tied. Hüüt is Plattdüütsch ansecht. Wi willn trüchkiekn up dütt Johr un öwerlengn, wat wi änner Johr anstelln willn.
Wenn't uck heet: Nähm di nicks vör, denn schleit di nicks fähl. - Wi nähmn uns drüm wat vör. De Tied is uns leiht, dat wi ehr indeeln. Uns Herr fraogt uns, ob wi uns rööcht hemm. Dat Pund in de Ier vergraobn, gellt nich. Wat ji nich för de schwack Lüü daon hemm, dat hemm ji uck nich för mi daon, secht he. Ick kann mi verkniepn, Bispöls uptotelln, Ich weet äwer, wo dömlich ick mi un wo dömlich ännern sick anstelln. Se fraogn dreist: Herr, to wecker Tied hest mi bruukt? Ick heff mi doch an dien Liturgie holln. Ick heff müt Fingern un Fööt de Lüü bedüüt, wat nich naoh ehr Ohrn un naoh ehr Herrt rinnwull. Mien ganze Tied weer to dien Verfügung. Tööf, secht de Herr, laot naoh un schnie nich so up. Lang nich all Tied is för mi west. Du harrst uck dien Vergnöögn, un du hest in mien Kurch good Utkaom. Du lääfst un waohnst up't allerbest un bruukst nich up'n Äsel to riedn. Müt de arm Schnurrers kannst u up keen Stel vergliekn. Ick will nich affstriedn, dat du di för mi affmarachst, vergett nich, dat Stillsittn un Naoh-baobn-Kiekn uck sien Tied bruukn deit. Vergett nich, toletzt müsst du dien Lääpl falln laotn, un denn brengs di to Graff, un dien Konkordanz landt up'n Hümpel, wo dat oll Papier hengerött. Hest Recht, mütt ich sengn. Mien Tied hest du in d' Fingern. Villicht is mien Klock benaoh affloopn. Mach uck sinn, dat't noch lang duert. Genau kann'ck nich Bescheid weetn. Ick wünsch mi dat goij Maot tüschn vull un lärrich Tied. Un ick mücht mi dull bi di bedankn, dat du mi Sinn un Verstand giffst un ick mien Tied up düsse un up änner Oort indeeln kann. Help mi, dat't nich heel un deel dornääbn geiht. Dien Tied is de allerbest Tied. Wat ick för änner verbruukt heff, dat is uck för di verbruukt. Dat's gewiss.
Amen

Gottfried Winter
aus: Ünnerwäägns to de Minschn
Kontinuum Müggendorf 1995

Bi'n Koopmann gefft Bonbon,
för'n Daler 'n ganzen Karton,
un is di dat to düer,
denn kiekste in'ne Rühr,
wißt du as Brut mi hemm',
müßt mi Bonbon metbreng'n,
süss is dat met uns ut,
un du büst rut.

Günter Schmedemann
aus: Vertellers un Riemels.
Schibri Verlag Milow 1995

• (wenn zwei Kinder Dinge miteinander ausgetauscht haben, so sagt jedes:)
  'Tuesch, tuesch!
  Kum mi jo nich in mien Hues,
  süs schmiet ik di met deen Bessenschtäel ruet!'
  (Und dadurch wird der Tausch unwiderruflich gemacht. Alt-Töplitz bei Potsdam)

• Bettel - bettel - Müsekin,
  schmiet mi wat int Hüsekin,
  loat mi ni so lange schtoan,
  ik mut no vör alle Deären goan.
  (Dabei steckt das Kind den rechten Zeigefinger nach oben durch die geschlossene linke Hand und bewegt ihn hin und her!)

(In: Engelien, A./Lahn,W.: Der Volksmund in der Mark Brandenburg. Berlin 1868, Nachdruck der Ausgabe 1976, Berlin, 179)

• Aberglobe nenn de Lüde det, wo se dran jloben, wat aber joanich die Woarhet is.

• Früher jlobten de Lüde in Boachwitz, det die Haexen am ierschten Mai noan Blocksberg up Koankrücken ridn. Un wenn man um Zwölwen doercht Schloertellock kiekt, sieht man se ridn.

• Wenn et jewittert, daenn sall man keen Füer in'n Kachel moaken, sonst schloat et in.

• Wenn een det Ohre klingt, verklatschen een die Lüde. Klingt det rechte Ohre, redt man wat Schlechtet, klingt det linke, redt man wat Judet.

• Wenn een die rechte Hand kribbelt, jebt man Jeld ut, kribbelt die linke, kricht man Jeld.

• Wenn man tue Marcht führt, mut man de Beddn unjemoakt lejenloaten, sonst verköft man det Veih nich.

(Sammlung Frau Kästner)

Upp unse Hoff is derr Haohn mett siene Hindere. Die Schärrn int Schtroh un sueken sich Wermere und Kernere upp. Jähnre sueken se eäre Noahrung ok upp de Weäse. Wenn derr Kickeriehoahn een Kernecken gefungen hat, denn ruept hä siene Hindere un jifft et die. Hä schtreckt sien'n Hals ut un kräjet. Ene Hinne kommet ut et Hinderhus, die hat een Ei geleät. Nu fänget se an de kackerne; wie der Hoahn datt hert, schreit hä ok mett un menje andere Hindere ok: na un datt jiwwet en'n jroten Schpektakel. Man soat ja ok: En Ei macht enn frot Geschrei. Durrt upp den Sandhub is inne Klucke mett eäre Schippkene, die schärrt fliessig, un die Kleen'n picken jiedet Kernecken odder Wermecken upp. Wenn sich der Hawwick sieh loaten duet, denn nimmet se eäre Klenen unge de Flettije. Die Hindere jehen ziede debedde, se schtehn äwwer ok met de erschten Sunnenschtroahlen schon wedder upp.

(In: Der Kreis Schweinitz. Eine kleine Heimatkunde für die Schulen des Kreises. Bearb. von A. Richter, Herzberg 1912, 74)